Na lekcję i do nauki w domu

Dowodzenie w geometrii

Jak pokazać, że coś jest prawdziwe zawsze, a nie tylko na jednym rysunku

Przykład a dowód, założenie i teza, zapis w tabelce i zadanie z egzaminu krok po kroku.

→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać

Na początek

Ile punktów dostanie to rozwiązanie?

2020 zadanie 16 · 2 punkty

W trójkącie o kątach wewnętrznych α, β, γ miara kąta α jest równa różnicy miar dwóch pozostałych kątów. Uzasadnij, że ten trójkąt jest prostokątny.

Jedno z rozwiązań

Biorę trójkąt o kątach 45°, 45° i 90°. 90° − 45° = 45°, więc warunek się zgadza. Trójkąt jest prostokątny.

Ile punktów z 2 przyzna egzaminator?

To zadanie z egzaminu ósmoklasisty 2020. Najtrudniejsze w arkuszu: uczniowie zdobyli średnio 7% punktów.

CKE nie przyznawała punktów za sprawdzenie na konkretnych liczbach. Pod koniec lekcji rozwiążesz to zadanie poprawnie.

Przykład to nie dowód

Przykład, kontrprzykład i dowód

  • Przykład pokazuje, że coś zachodzi w jednym przypadku. Nawet 100 przykładów to jeszcze nie dowód.
  • Kontrprzykład to przypadek, w którym coś nie zachodzi. Jeden wystarczy, żeby obalić twierdzenie.
  • Dowód pokazuje, że coś zachodzi zawsze, dla każdej figury, o której mówi twierdzenie.

Ktoś twierdzi: „Każdy czworokąt, którego przekątne mają równe długości, jest prostokątem”. Który rysunek to obala?

Twierdzenie

Założenie i teza

Jeżeli trójkąt jest równoramienny, to kąty przy jego podstawie są równe.

założenie: to, co wieszteza: to, co masz pokazać

W zadaniu założenie to dane z treści. Teza pojawia się zwykle po słowach „uzasadnij, że” albo „wykaż, że”.

Zamiana założenia z tezą często daje zdanie fałszywe. Zdanie „Jeżeli kąty czworokąta mają razem 360°, to jest on prostokątem” jest fałszywe: obala je każdy trapez, który nie jest prostokątem.

Zadanie: „Uzasadnij, że kąt ABC ma 110°”. Od czego zaczniesz?

Fakty do dowodów

Na co wolno się powołać

Kąty przyległe mają razem 180°.

Kąty wierzchołkowe są równe.

Proste równoległe: kąty odpowiadające i naprzemianległe są równe.

Suma kątów trójkąta to 180°, a czworokąta 360°.

W trójkącie równoramiennym kąty przy podstawie są równe.

Pole trójkąta to ½ · a · h.

W dowodzie każdy krok opiera się na danych z treści albo na jednym z tych faktów. Nie na tym, jak wygląda rysunek.

Zapis

Dowód w 4 krokach

  1. Rysunek i litery. Zaznacz równe kąty i boki. Nieznane kąty oznacz literami, na przykład α, β. Nie wpisuj przykładowych liczb.
  2. Dane i teza. Wypisz, co wiesz, i jednym zdaniem zapisz, co masz pokazać.
  3. Dowód. Krok po kroku, przy każdym kroku „bo …”. Wygodnie zapisać go w tabelce: stwierdzenie i uzasadnienie.
  4. Wniosek słowami. Na przykład: „Kąt β ma 90°, więc trójkąt jest prostokątny”. Bez wniosku łatwo stracić punkt.
Dane: trójkąt ABC, |AC| = |BC|
Teza: kąty przy podstawie AB są równe
Dowód:
1. …   bo …
2. …   bo …
Wniosek: zdanie, które powtarza tezę. c.n.d.
Odkryj samodzielnie

Trójkąt równoramienny i wysokość

W trójkącie ABC boki AC i BC są równe, a AD to jego wysokość.

Przeciągnij wierzchołek C w górę albo w dół i porównaj kąty.

Kąt przy podstawie65°
Kąt BAD25°
Kąt ACB50°

2 · 25° = 50°

Sprawdzone trójkąty: 1.

Dowód krok po kroku

Kąt ACB jest 2 razy większy od kąta BAD

Dane: trójkąt ABC, |AC| = |BC|, AD to wysokość, kąty przy podstawie mają po β.
Teza: kąt ACB = 2 · kąt BAD.
StwierdzenieUzasadnienie
1.kąt CAB = kąt CBA = βtrójkąt ABC jest równoramienny
2.kąt ACB = 180° − 2βsuma kątów trójkąta ABC
3.kąt ADB = 90°AD jest wysokością
4.kąt BAD = 180° − 90° − β = 90° − βsuma kątów trójkąta ABD
5.2 · (90° − β) = 180° − 2βz wierszy 2 i 4

Wniosek: kąt ACB jest 2 razy większy od kąta BAD. c.n.d.

Ćwiczenie 1

Kąt zewnętrzny w trójkącie równoramiennym

W trójkącie ABC boki AC i BC są równe, a kąt przy podstawie ma 35°. Bok BC przedłużono za wierzchołek C. Ile stopni ma kąt zewnętrzny przy C?

°

Podpowiedź: najpierw policz kąt ACB, czyli 180° − 2 · 35°. Kąt zewnętrzny i kąt ACB to kąty przyległe.

Kąt ACB = 180° − 70° = 110°, a kąt zewnętrzny = 180° − 110° = 70°.

70° = 2 · 35°. Przypadek? Zamień 35° na α:

Kąt ACB = 180° − 2α (suma kątów trójkąta), więc kąt zewnętrzny = 180° − (180° − 2α) = 2α (kąty przyległe).

Wniosek: kąt zewnętrzny przy wierzchołku C jest zawsze 2 razy większy od kąta przy podstawie.

Ćwiczenie 2

Zygzak między prostymi równoległymi

Proste k i l są równoległe. Kąty przy A i B są zaznaczone na rysunku. Ile stopni ma kąt APB?

°

Podpowiedź: dorysuj przez P prostą m równoległą do k i l. Naciśnij → i zobacz.

Prosta m dzieli kąt APB na 2 części. Z kątów naprzemianległych górna część ma 40°, a dolna 25°. Razem 65°.

Gdy kąty przy A i B mają 27° i 63°, kąt przy P ma 90°. Zadanie typu „uzasadnij, że kąt jest prosty” jest w informatorze CKE.

Ćwiczenie 3

Pole, które się nie zmienia

cm²

Podpowiedź: podstawa AB ma 8 cm, a wysokość z E ma taką samą długość jak bok BC.

½ · 8 · 5 = 20 cm², czyli połowa pola prostokąta.

Przeciągnij punkt E po boku CD i obserwuj trójkąt ABE.

Czy pole trójkąta ABE zależy od położenia punktu E na boku CD?

…ponieważ

Tak było na egzaminie

Egzamin ósmoklasisty 2020, zadanie 16

2020 zadanie 16 · 2 punkty

W trójkącie o kątach wewnętrznych α, β, γ miara kąta α jest równa różnicy miar dwóch pozostałych kątów. Uzasadnij, że ten trójkąt jest prostokątny.

StwierdzenieUzasadnienie
1.α = β − γdane, gdy kąt β jest większy od kąta γ
2.α + β + γ = 180°suma kątów trójkąta
3.(β − γ) + β + γ = 180°wstawiamy α z wiersza 1 1 pkt
4.2β = 180°, więc β = 90°−γ i +γ się znoszą 2 pkt

Wniosek: kąt β jest prosty, więc trójkąt jest prostokątny. Gdy większy jest kąt γ, w ten sam sposób wychodzi γ = 90°.

Policz: (β − γ) + β + γ = 180°. Ile stopni ma kąt β?

°

Podpowiedź: −γ i +γ się znoszą. Zostaje β + β = 180°.

2β = 180°, więc β = 90°.
Uczniowie zdobyli średnio7%punktów
0 pkt: sprawdzenie na liczbach albo przyjęcie od razu, że jeden kąt ma 90°
1 pkt: równanie z warunkiem i sumą kątów
2 pkt: pokazanie, że jeden kąt ma 90°
Do zapamiętania

Dowód w geometrii

4 kroki

  • Rysunek i litery zamiast przykładowych liczb.
  • Dane i teza: co wiesz i co masz pokazać.
  • Krok po kroku, przy każdym „bo …”.
  • Wniosek słowami na końcu.

4 pułapki z egzaminu

  • Sprawdzanie na jednym przykładzie: 0 punktów.
  • Zaczynanie od tezy, jakby była założeniem.
  • Wnioski „na oko” z rysunku albo mierzenie linijką.
  • Brak wniosku na końcu.

Karta pracy: trójkąty i czworokąty

5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.

easymat.pl/qr/pr-dowody