Dowodzenie w geometrii
Jak pokazać, że coś jest prawdziwe zawsze, a nie tylko na jednym rysunku
Przykład a dowód, założenie i teza, zapis w tabelce i zadanie z egzaminu krok po kroku.
→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać
Ile punktów dostanie to rozwiązanie?
W trójkącie o kątach wewnętrznych α, β, γ miara kąta α jest równa różnicy miar dwóch pozostałych kątów. Uzasadnij, że ten trójkąt jest prostokątny.
Biorę trójkąt o kątach 45°, 45° i 90°. 90° − 45° = 45°, więc warunek się zgadza. Trójkąt jest prostokątny.
Ile punktów z 2 przyzna egzaminator?
To zadanie z egzaminu ósmoklasisty 2020. Najtrudniejsze w arkuszu: uczniowie zdobyli średnio 7% punktów.
CKE nie przyznawała punktów za sprawdzenie na konkretnych liczbach. Pod koniec lekcji rozwiążesz to zadanie poprawnie.
Przykład, kontrprzykład i dowód
- Przykład pokazuje, że coś zachodzi w jednym przypadku. Nawet 100 przykładów to jeszcze nie dowód.
- Kontrprzykład to przypadek, w którym coś nie zachodzi. Jeden wystarczy, żeby obalić twierdzenie.
- Dowód pokazuje, że coś zachodzi zawsze, dla każdej figury, o której mówi twierdzenie.
Ktoś twierdzi: „Każdy czworokąt, którego przekątne mają równe długości, jest prostokątem”. Który rysunek to obala?
Założenie i teza
Jeżeli trójkąt jest równoramienny, to kąty przy jego podstawie są równe.
W zadaniu założenie to dane z treści. Teza pojawia się zwykle po słowach „uzasadnij, że” albo „wykaż, że”.
Zamiana założenia z tezą często daje zdanie fałszywe. Zdanie „Jeżeli kąty czworokąta mają razem 360°, to jest on prostokątem” jest fałszywe: obala je każdy trapez, który nie jest prostokątem.
Zadanie: „Uzasadnij, że kąt ABC ma 110°”. Od czego zaczniesz?
Na co wolno się powołać
Kąty przyległe mają razem 180°.
Kąty wierzchołkowe są równe.
Proste równoległe: kąty odpowiadające i naprzemianległe są równe.
Suma kątów trójkąta to 180°, a czworokąta 360°.
W trójkącie równoramiennym kąty przy podstawie są równe.
Pole trójkąta to ½ · a · h.
W dowodzie każdy krok opiera się na danych z treści albo na jednym z tych faktów. Nie na tym, jak wygląda rysunek.
Dowód w 4 krokach
- Rysunek i litery. Zaznacz równe kąty i boki. Nieznane kąty oznacz literami, na przykład α, β. Nie wpisuj przykładowych liczb.
- Dane i teza. Wypisz, co wiesz, i jednym zdaniem zapisz, co masz pokazać.
- Dowód. Krok po kroku, przy każdym kroku „bo …”. Wygodnie zapisać go w tabelce: stwierdzenie i uzasadnienie.
- Wniosek słowami. Na przykład: „Kąt β ma 90°, więc trójkąt jest prostokątny”. Bez wniosku łatwo stracić punkt.
Trójkąt równoramienny i wysokość
W trójkącie ABC boki AC i BC są równe, a AD to jego wysokość.
Przeciągnij wierzchołek C w górę albo w dół i porównaj kąty.
2 · 25° = 50°
Sprawdzone trójkąty: 1.
Kąt ACB jest 2 razy większy od kąta BAD
Wniosek: kąt ACB jest 2 razy większy od kąta BAD. c.n.d.
Kąt zewnętrzny w trójkącie równoramiennym
W trójkącie ABC boki AC i BC są równe, a kąt przy podstawie ma 35°. Bok BC przedłużono za wierzchołek C. Ile stopni ma kąt zewnętrzny przy C?
Podpowiedź: najpierw policz kąt ACB, czyli 180° − 2 · 35°. Kąt zewnętrzny i kąt ACB to kąty przyległe.
70° = 2 · 35°. Przypadek? Zamień 35° na α:
Kąt ACB = 180° − 2α (suma kątów trójkąta), więc kąt zewnętrzny = 180° − (180° − 2α) = 2α (kąty przyległe).
Wniosek: kąt zewnętrzny przy wierzchołku C jest zawsze 2 razy większy od kąta przy podstawie.
Zygzak między prostymi równoległymi
Proste k i l są równoległe. Kąty przy A i B są zaznaczone na rysunku. Ile stopni ma kąt APB?
Podpowiedź: dorysuj przez P prostą m równoległą do k i l. Naciśnij → i zobacz.
Gdy kąty przy A i B mają 27° i 63°, kąt przy P ma 90°. Zadanie typu „uzasadnij, że kąt jest prosty” jest w informatorze CKE.
Pole, które się nie zmienia
Podpowiedź: podstawa AB ma 8 cm, a wysokość z E ma taką samą długość jak bok BC.
Przeciągnij punkt E po boku CD i obserwuj trójkąt ABE.
Czy pole trójkąta ABE zależy od położenia punktu E na boku CD?
…ponieważ
Egzamin ósmoklasisty 2020, zadanie 16
W trójkącie o kątach wewnętrznych α, β, γ miara kąta α jest równa różnicy miar dwóch pozostałych kątów. Uzasadnij, że ten trójkąt jest prostokątny.
Wniosek: kąt β jest prosty, więc trójkąt jest prostokątny. Gdy większy jest kąt γ, w ten sam sposób wychodzi γ = 90°.
Policz: (β − γ) + β + γ = 180°. Ile stopni ma kąt β?
Podpowiedź: −γ i +γ się znoszą. Zostaje β + β = 180°.
Dowód w geometrii
4 kroki
- Rysunek i litery zamiast przykładowych liczb.
- Dane i teza: co wiesz i co masz pokazać.
- Krok po kroku, przy każdym „bo …”.
- Wniosek słowami na końcu.
4 pułapki z egzaminu
- Sprawdzanie na jednym przykładzie: 0 punktów.
- Zaczynanie od tezy, jakby była założeniem.
- Wnioski „na oko” z rysunku albo mierzenie linijką.
- Brak wniosku na końcu.
Karta pracy: trójkąty i czworokąty
5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.
easymat.pl/qr/pr-dowody