Na lekcję i do nauki w domu

Odcinki w układzie współrzędnych

Jak obliczyć długość odcinka i znaleźć jego środek

Współrzędne, odcinki poziome i ukośne, środek odcinka i ćwiczenia.

→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać

Na początek zagadka

Kto mieszka bliżej szkoły?

Bok kratki to 100 m. Ola idzie do szkoły prosto ulicą: 6 kratek, czyli 600 m.

Kuba idzie ulicami 3 kratki w bok i 4 w górę: razem 7 kratek, czyli 700 m.

A gdyby oboje szli na przełaj, w linii prostej? Kto ma wtedy bliżej?

Zgadnij. Za kilka slajdów to obliczysz.

Przypomnienie

Współrzędne punktu

  • Zapisujemy P = (x, y). Pierwsza współrzędna x (odcięta) mówi, o ile przesuwamy się w prawo albo w lewo. Druga y (rzędna) mówi, o ile w górę albo w dół.
  • Punkt kratowy ma obie współrzędne całkowite. Leży na skrzyżowaniu linii kratki.
  • (1, 4) i (4, 1) to dwa różne punkty. Kolejność ma znaczenie.

Przeciągnij punkt P do punktu (−3, 2).

Twój punktP = (2, 3)

 

Najprostszy przypadek

Odcinek poziomy i pionowy

A = (−2, 3), B = (6, 3)ta sama współrzędna y: odcinek poziomy
|AB| = 6 − (−2) = 8
Pułapka: 6 − 2 = 4. Punkt A leży 2 kratki na lewo od osi y, a punkt B 6 kratek na prawo.
C = (1, −4), D = (1, 2)ta sama współrzędna x: odcinek pionowy
|CD| = 2 − (−4) = 6

Zasada: od większej współrzędnej odejmij mniejszą albo po prostu policz kratki.

Ćwiczenie 1

Oblicz długość odcinka

a) E = (−7, 2), F = (4, 2)

Podpowiedź: punkt E leży 7 kratek na lewo od osi y, a punkt F 4 kratki na prawo. Policz 4 − (−7). Długość nie może być ujemna.

Ta sama współrzędna y, więc odcinek poziomy: |EF| = 4 − (−7) = 4 + 7 = 11.

b) G = (3, −5), H = (3, −1)

Podpowiedź: oba końce leżą pod osią x. Policz kratki od −5 do −1, czyli −1 − (−5).

Ta sama współrzędna x, więc odcinek pionowy: |GH| = −1 − (−5) = −1 + 5 = 4.
Odcinek ukośny

Dorysuj trójkąt prostokątny

A = (−2, −1), B = (2, 2)
Dorysuj C = (2, −1)boki po liniach kratki
w poziomie: 2 − (−2) = 4
w pionie: 2 − (−1) = 3
|AB|2 = 42 + 32 = 16 + 9 = 25twierdzenie Pitagorasa
|AB| = 5bo 5 · 5 = 25

Wracamy do Kuby: 3 kratki i 4 kratki, więc w linii prostej 5 kratek, czyli 500 m. To mniej niż 600 m, które ma do przejścia Ola. Kuba ma bliżej.

Sprawdź samodzielnie

Przeciągnij końce odcinka

Przeciągnij końce odcinka A i B, a trójkąt narysuje się sam.

Przyprostokątne trójkąta to różnice współrzędnych.

Punkty
W poziomie
W pionie
|AB|2
Po kratkach

Przykład

Gdy wynik nie jest liczbą całkowitą

A = (−1, 1), B = (4, 3)
w poziomie: 4 − (−1) = 5, w pionie: 3 − 1 = 2
|AB|2 = 52 + 22 = 25 + 4 = 29
|AB| = 2929 to kwadrat długości, na końcu pierwiastek

Sprawdź, czy wynik ma sens: 25 = 5 i 36 = 6, więc 29 to trochę ponad 5. To mniej niż droga po liniach kratki (7) i więcej niż dłuższa przyprostokątna (5). Wynik pasuje.

Ćwiczenie 2

Oblicz długość odcinka ukośnego

a) P = (−4, −2), R = (2, 6)

Podpowiedź: w poziomie 2 − (−4), w pionie 6 − (−2). Wynik 14 to droga po kratkach, a 100 to kwadrat długości. Na końcu pierwiastek.

W poziomie 6, w pionie 8. |PR|2 = 36 + 64 = 100, więc |PR| = 10.

b) K = (1, −3), L = (4, 3)

Podpowiedź: w poziomie 3, w pionie 6. Kwadraty dodajesz: 9 + 36. Wynik nie jest liczbą całkowitą, więc wpisz go z pierwiastkiem. 6,7 to tylko przybliżenie.

W poziomie 4 − 1 = 3, w pionie 3 − (−3) = 6. |KL|2 = 9 + 36 = 45, więc |KL| = 45, czyli 35, około 6,7.
Środek odcinka

Środek to średnia współrzędnych

A = (−4, 1), B = (2, 5)
x środka: −4 + 22 = −1
y środka: 1 + 52 = 3
S = (−1, 3)
Sprawdź przesunięciem: z A do S idziesz 3 w prawo i 2 w górę. Z S do B tak samo.

Przeciągnij końce A i B, a środek S przesunie się sam.

Środek odcinka
Ćwiczenie 3

Środek i drugi koniec odcinka

Wynik wpisz w nawiasie, np. (3, −2). Minus wpisz zwykłym znakiem - z klawiatury.

a) K = (−5, 4), L = (3, −6). Podaj współrzędne środka odcinka KL.

Podpowiedź: dodaj współrzędne x i podziel przez 2, potem to samo z y. Środek to połowa sumy, nie połowa różnicy.

x = (−5 + 3) : 2 = −1, y = (4 + (−6)) : 2 = −1, więc S = (−1, −1).

b) Punkt S = (2, 1) jest środkiem odcinka AB, a A = (−1, 4). Podaj współrzędne punktu B.

Podpowiedź: sprawdź, o ile przesuwasz się z A do S, i zrób to samo przesunięcie jeszcze raz, od S. Środkiem jest S, nie A.

Z A do S: 3 w prawo i 3 w dół. Jeszcze raz od S: B = (5, −2). Sprawdzenie: (−1 + 5) : 2 = 2 i (4 + (−2)) : 2 = 1.
Tak było na egzaminie

Egzamin ósmoklasisty 2021, zadanie 17

2021 zadanie 17 · 3 punkty

Adam mieszka w miejscowości Bocianowo, a jego kolega Bartek – w miejscowości Żabno. Adam umówił się z Bartkiem w Żabnie na godzinę 18:00. Wyjechał z Bocianowa na skuterze o godzinie 17:20. Średnia prędkość jazdy Adama była równa 25 kmh.

Na kwadratowej siatce Adam przedstawił schemat trasy, którą jechał.

O której godzinie Adam dotarł na spotkanie z Bartkiem? Zapisz obliczenia.

Podpowiedź: policz długość całej trasy. Odcinek ze Stawiska do Bajorka to przeciwprostokątna trójkąta o przyprostokątnych 3 km i 4 km. Potem czas = droga : prędkość.

Trasa 3 + 5 + 7 = 15 km, czas 15 : 25 = 0,6 h = 36 min, więc Adam dotarł o 17:56.
Odcinek ukośny: 32 + 42 = 25, czyli 5 km.
Trasa: 3 + 5 + 7 = 15 km.
Czas: 15 : 25 = 0,6 h = 36 min.
Godzina: 17:20 + 36 min = 17:56.

Pułapka: całe zadanie bezbłędnie rozwiązało tylko 29% uczniów. Częsty błąd to 0,6 h = 10 min zamiast 36 min.

Uczniowie zdobyli średnio39%punktów
Do zapamiętania

Odcinki w układzie współrzędnych: 4 zasady

  • Odcinek poziomy albo pionowy: od większej współrzędnej odejmij mniejszą. Uważaj na minus: 6 − (−2) = 8.
  • Odcinek ukośny: dorysuj trójkąt po kratkach. Przyprostokątne to różnice współrzędnych x i y. Potem twierdzenie Pitagorasa i na końcu pierwiastek.
  • Środek odcinka: średnia x i średnia y. Drugi koniec: to samo przesunięcie jeszcze raz.
  • Sprawdź, czy wynik ma sens: w linii prostej jest bliżej niż po liniach kratki, ale dalej niż wzdłuż dłuższej przyprostokątnej.

Karta pracy: twierdzenie Pitagorasa

5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.

easymat.pl/qr/pr-uklad