Na lekcję i do nauki w domu

Przekątna kwadratu. Wysokość trójkąta równobocznego

Dwa wzory z twierdzenia Pitagorasa: skąd się biorą i jak z nich korzystać

Wyprowadzenie wzorów, animacje i ćwiczenia.

→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać

a d a h
Na początek zagadka

Czy kij zmieści się w pudle?

Dno pudła jest kwadratem o boku 1 m. Czy kij od szczotki o długości 1,3 m zmieści się płasko na dnie?

Wzdłuż boku na pewno nie, bo 1,3 m to więcej niż 1 m. A po przekątnej, z rogu do rogu?

Zgadnij: tak czy nie? Za kilka minut obliczysz to dokładnie, bez mierzenia.

dno pudła, widok z góry 1 m 1 m ? kij 1,3 m
Kwadrat i jego przekątna

Przekątna dzieli kwadrat na 2 trójkąty

  • Przekątna łączy przeciwległe wierzchołki kwadratu. Oznaczamy ją d.
  • Powstają 2 jednakowe trójkąty prostokątne.
  • Przyprostokątne to boki kwadratu: a i a. Przeciwprostokątna to przekątna d.
  • Dwa boki są równe, więc to trójkąt prostokątny równoramienny.
a a a a d
Wzór na przekątną

Twierdzenie Pitagorasa daje wzór

a2 + a2 = d2twierdzenie Pitagorasa dla połowy kwadratu
2a2 = d2/ √
d = 2 · a2 = a2a2 = a

d = a2

2 ≈ 1,41, więc przekątna jest około 1,41 raza dłuższa od boku.

a a d d²

Kwadrat zbudowany na przekątnej (zielony) składa się z 4 połówek małego kwadratu, a mały kwadrat z 2 połówek. Jego pole jest więc 2 razy większe: d2 = 2a2.

Sprawdź na dowolnym kwadracie

Przekątna to zawsze bok razy 2

Przeciągnij zieloną kropkę w rogu kwadratu i obserwuj liczby w tabeli.

Bok a9
Przekątna d
d : a≈ 1,41

Wracamy do pudła: d = 1 · 2 m ≈ 1,41 m. Kij o długości 1,3 m zmieści się po przekątnej, z zapasem około 11 cm.

Przykłady

Liczymy w obie strony

Bok 6 cm. Przekątna?d = 62 cm ≈ 8,5 cm
Przekątna 72 cm. Bok?Porównaj z d = a2: a = 7 cm
Przekątna 10 cm. Pole? a2 + a2 = 102, czyli 2a2 = 100 / : 2 a2 = 50. Pole kwadratu to właśnie a2, więc P = 50 cm2. Boku nie trzeba liczyć. Krócej: kwadrat to też romb, a pole rombu to iloczyn przekątnych podzielony przez 2: 10 · 10 : 2 = 50.
Ćwiczenie 1

Oblicz długość przekątnej kwadratu

Kwadrat ma bok długości 8 cm. Jaką długość ma jego przekątna?

cm

Podpowiedź: przekątna to bok razy 2. Znak pierwiastka wstawisz przyciskiem √.

d = a2 = 82 cm. Z twierdzenia Pitagorasa wychodzi to samo: 82 + 82 = 128 = 64 · 2, więc d = 82.
8 cm d
Ćwiczenie 2

Oblicz pole kwadratu, gdy znasz przekątną

Przekątna kwadratu ma długość 12 cm. Ile wynosi pole tego kwadratu?

cm2

Podpowiedź: kwadrat to też romb. Pole rombu to iloczyn przekątnych podzielony przez 2.

P = 12 · 12 : 2 = 72 cm2. Albo z twierdzenia Pitagorasa: a2 + a2 = 144, więc a2 = 72, a pole kwadratu to właśnie a2.
12 cm P = ?
Trójkąt równoboczny

Jaką wysokość ma trójkąt równoboczny?

Znak ostrzegawczy ma kształt trójkąta równobocznego o boku 90 cm. Jaką ma wysokość? Zacznijmy od prostszego przykładu: bok 6.

Wysokość pada na środek podstawy. Dzieli trójkąt na 2 trójkąty prostokątne o przeciwprostokątnej 6 i przyprostokątnej 3.
32 + x2 = 62
9 + x2 = 36/ −9
x2 = 27/ √
x = 27 = 9 · 3 = 33
6 6 6 3 3 x
Trójkąt równoboczny

Wzór na wysokość i pole

(a2)2 + h2 = a2to samo dla boku a
h2 = a2 − a24 = 3a24/ √
h = a32wysokość
P = ½ · a · h = a234pole
Znak o boku 90 cm: h = 903 : 2 = 453 cm ≈ 77,9 cm.
Bok a10
Wysokość h
Pole P

Przeciągnij zieloną kropkę, żeby zmienić bok trójkąta, i obserwuj liczby w tabeli.

Ćwiczenie 3

Trójkąt równoboczny o boku 8 cm

8 cm 8 cm h

Oblicz wysokość tego trójkąta.

cm

Podpowiedź: h = a32, a 8 : 2 = 4.

h = 832 = 43 cm. Z twierdzenia Pitagorasa: 42 + x2 = 82, x2 = 48, x = 48 = 43.

Oblicz pole tego trójkąta.

cm2

Podpowiedź: P = 12 · a · h, a wysokość masz już obok.

P = 12 · 8 · 43 = 163 cm2. Ze wzoru: 6434 = 163.
Ćwiczenie 4 · trudniejsze

Bok, gdy znasz wysokość

Wysokość trójkąta równobocznego ma 6 cm. Jaką długość ma jego bok?

cm

Podpowiedź: narysuj połowę trójkąta. Przyprostokątne to 6 i a2, przeciwprostokątna to a. Albo zapisz a32 = 6.

Ze wzoru: a32 = 6, więc a3 = 12 i a = 123 = 43 cm.
Z twierdzenia Pitagorasa: (a2)2 + 62 = a2, więc 3a24 = 36, a2 = 48 i a = 48 = 43 cm.
6 cm a = ?
Tak było na egzaminie

Egzamin ósmoklasisty 2026, zadanie 10

2026 zadanie 10 · 1 punkt

Dany jest trójkąt równoboczny o boku długości 2 cm.

Oceń prawdziwość podanych zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F, jeśli jest fałszywe.

Wysokość tego trójkąta jest równa 3 cm.

Pole tego trójkąta jest równe 3 cm2.

Wysokość: x2 + 12 = 22, x2 = 3, x = 3 cm. Pole: ½ · 2 · 3 = 3 cm2. Oba zdania są prawdziwe.

Pułapka: blisko 30% uczniów źle oceniło zdanie o polu. Pole i wysokość wyrażają się tą samą liczbą, bo ½ · 2 = 1. Różnią się jednostką: cm i cm2.

2 2 1 1 x

Rysunek pomocniczy (w arkuszu go nie było).

Dobrze odpowiedziało57%ósmoklasistów
Do zapamiętania

Dwa wzory i sposób na zapomniany wzór

  • Kwadrat: d = a2.
  • Trójkąt równoboczny: h = a32 i P = a234. Te wzory dotyczą tylko trójkąta równobocznego.
  • W kwadracie pojawia się 2, a w trójkącie równobocznym 3.
  • Nie pamiętasz wzoru? Narysuj połowę figury i użyj twierdzenia Pitagorasa.
  • Wynik zostaw z pierwiastkiem: 43 to wynik dokładny, a 6,93 tylko przybliżony.

Karta pracy: twierdzenie Pitagorasa

5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.

easymat.pl/qr/pr-przekatna