Na lekcję i do nauki w domu

Trójkąty o kątach90°, 45°, 45°oraz90°, 30°, 60°

Wystarczy znać jeden bok, a pozostałe masz od razu

Połowa kwadratu, połowa trójkąta równobocznego, obracany trójkąt i ćwiczenia.

→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać

Na początek

Dwie ekierki z piórnika

Dziś poznasz te 2 trójkąty. Wystarczy znać w nich jeden bok, a pozostałe masz od razu.

Ekierka zielona ma kąty 90° i 45°. Ile stopni ma trzeci kąt?

°
180° − 90° − 45° = 45°. Ta ekierka ma 2 równe kąty, więc też 2 równe boki.

Ekierka jasna ma kąty 90° i 60°. Ile stopni ma trzeci kąt?

°
180° − 90° − 60° = 30°.
Skąd się biorą

Połowa kwadratu i połowa trójkąta równobocznego

Przekątna dzieli kwadrat na 2 trójkąty o kątach 90°, 45°, 45°.

Wysokość dzieli trójkąt równoboczny na 2 trójkąty o kątach 90°, 60°, 30°.

Tak nazywa się je w arkuszach CKE:

  • „trójkąt prostokątny równoramienny” to trójkąt 90°, 45°, 45°,
  • „trójkąt prostokątny o kącie ostrym 30°” to trójkąt 90°, 60°, 30°.
Trójkąt 90°, 45°, 45°

Połowa kwadratu

  • Kąty przy przeciwprostokątnej są równe, więc przyprostokątne też są równe: a i a.
  • Przeciwprostokątna to przekątna kwadratu o boku a, czyli a2. Ten wzór znasz z poprzedniej lekcji.
  • Sprawdzenie z twierdzenia Pitagorasa: a2 + a2 = 2a2, a 2a2 = a2.

a, a, a√2

Przeciągnij kropkę w lewo albo w prawo. Zmienia się a, a przeciwprostokątna zawsze ma długość a2.

Przyprostokątne5 i 5
Przeciwprostokątna5√2 ≈ 7,07
Przykłady

Liczymy w trójkącie 90°, 45°, 45°

1. Przyprostokątne mają po 4. Jaką długość ma przeciwprostokątna?

x = 42przyprostokątna razy √2

2. Przeciwprostokątna ma 52. Jaką długość mają przyprostokątne?

x2 = 52/ : √2
x = 5
Ćwiczenia 1 i 2

Trójkąt prostokątny równoramienny: a, a, a2

Ćwiczenie 1. Przyprostokątne trójkąta prostokątnego równoramiennego mają po 12 cm. Oblicz długość przeciwprostokątnej.

cm

Podpowiedź: w trójkącie 90°, 45°, 45° przeciwprostokątna to przyprostokątna razy √2.

x = 122 cm. Z twierdzenia Pitagorasa: 144 + 144 = 288, a 288 = 144 · 2 = 122.

Ćwiczenie 2 (trudniejsze). Przeciwprostokątna trójkąta prostokątnego równoramiennego ma 10 cm. Oblicz długość przyprostokątnej.

cm

Podpowiedź: x2 + x2 = 102, czyli 2x2 = 100.

2x2 = 100 / : 2, x2 = 50 / √, x = 50 = 25 · 2 = 52 cm. Zapis 10 / 2 też jest poprawny.
Trójkąt 90°, 60°, 30°

Połowa trójkąta równobocznego

  • Trójkąt równoboczny ma boki 2a i kąty po 60°. Wysokość dzieli go na połowy.
  • Przeciwprostokątna to bok trójkąta: 2a. Krótsza przyprostokątna to połowa podstawy: a.
  • Dłuższa przyprostokątna to wysokość: (2a)2 − a2 = 4a2 − a2 = 3a2, więc a3.
  • Naprzeciw kąta 30° leży przyprostokątna 2 razy krótsza od przeciwprostokątnej.

a, a√3, 2a

Kąt i bok naprzeciw niego

Najmniejszy kąt, najkrótszy bok

  • Naprzeciw kąta 30° leży bok a, naprzeciw kąta 60° bok a3, a naprzeciw kąta 90° bok 2a.
  • Nie zapamiętuj, że „dolny bok to a”. Po obróceniu rysunku to się nie sprawdza. Zawsze zaczynaj od kątów.

Kliknij bok naprzeciw kąta 30°.

Przeciągnij kropkę, żeby obrócić trójkąt.

Przykład

Liczymy w trójkącie 90°, 60°, 30°

Krótsza przyprostokątna ma 5. Leży naprzeciw kąta 30°, więc to a.
Przeciwprostokątna: 2 · 5 = 102a
Dłuższa przyprostokątna: 53a√3, ok. 8,66
Sprawdzenie z twierdzenia Pitagorasa: 52 + (53)2 = 25 + 75 = 100 = 102.
5 5√3 10
Ćwiczenie 3

Kąt 30° i przeciwprostokątna 16 cm

W trójkącie prostokątnym jeden kąt ostry ma 30°, a przeciwprostokątna ma 16 cm. Oblicz długości obu przyprostokątnych.

cm

Podpowiedź: naprzeciw kąta 30° leży bok 2 razy krótszy od przeciwprostokątnej.

16 : 2 = 8 cm. To a.
cm

Podpowiedź: dłuższa przyprostokątna to a3, gdzie a to krótsza.

a = 8, więc dłuższa ma 83 cm. Z twierdzenia Pitagorasa: 256 − 64 = 192, a 192 = 64 · 3 = 83.
16 ? ?
Ćwiczenie 4 (trudniejsze)

Drabina pod kątem 60°

Drabina o długości 4 m stoi oparta o pionową ścianę i tworzy z ziemią kąt 60°.

a) Jak daleko od ściany stoi dolny koniec drabiny?

m

Podpowiedź: przy ścianie jest kąt 30°. Naprzeciw niego leży odległość od ściany.

U góry, przy ścianie, jest kąt 30°. Naprzeciw niego leży odległość od ściany: 4 : 2 = 2 m.

b) Na jakiej wysokości drabina opiera się o ścianę?

m

Podpowiedź: wysokość leży naprzeciw kąta 60°, więc to a3.

a = 2, więc wysokość to 23 m, czyli ok. 3,46 m.
4 m ? ?
Tak było na egzaminie

Egzamin ósmoklasisty 2026, zadanie 20

2026 zadanie 20 · 3 punkty

Z kartonu wycięto prostokąt ABCD o wymiarach 3 i 9. Następnie ten prostokąt rozcięto na dwie figury: trapez prostokątny oraz trójkąt prostokątny równoramienny. Z tych figur złożono równoległobok KLMN, który nie jest prostokątem.

Oblicz obwód równoległoboku KLMN. Zapisz obliczenia.

Przeciągnij zielony trójkąt na lewą stronę prostokąta.

Uczniowie zdobyli średnio40%punktów
Tak było na egzaminie

Oblicz obwód równoległoboku

Ukośne boki to przeciwprostokątne odciętego trójkąta. Poziome boki mają po 9.

Podpowiedź: trójkąt ma przyprostokątne 3 i 3, więc przeciwprostokątna ma 3√2.

2 · 9 + 2 · 32 = 18 + 62. Zapis 18 + 218 też jest poprawny.
Odcięty trójkąt ma przyprostokątne 3 i 3.
x2 = 32 + 32 = 18/ √
x = 18 = 32albo od razu a√2
Obwód = 2 · 9 + 2 · 32 = 18 + 62

Pułapki: 18 + 62 = 242, pomylenie 2 z 3 i wynik przybliżony. Około połowa uczniów dostała 0 punktów, najczęściej dlatego, że uczniowie nie zauważyli, jak rozcięto prostokąt.

Do zapamiętania

Dwa trójkąty, dwa zestawy boków

  • 90°, 45°, 45° (prostokątny równoramienny): a, a, a2.
  • 90°, 60°, 30°: a, a3, 2a. Naprzeciw kąta 30° leży bok 2 razy krótszy od przeciwprostokątnej.
  • Zawsze zaczynaj od kątów. Nie zakładaj kątów 30° czy 45°, jeśli nie wynikają z treści.
  • Wynik zostaw dokładny, z pierwiastkiem. Sumy 18 + 62 nie da się już uprościć.

Karta pracy: twierdzenie Pitagorasa

5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.

easymat.pl/qr/pr-katy