Na lekcję i do nauki w domu

Trójkąty i czworokąty

Kiedy da się zbudować trójkąt, ile wynosi suma kątów i jak obliczać pola

Powtórka faktów, które przydają się w każdym zadaniu z rysunkiem.

→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać

Na początek zagadka

Z których patyczków zbudujesz trójkąt?

Masz 3 zestawy patyczków. Najpierw zgadnij, potem złóż.

Trójkąt da się złożyć tylko z patyczków 4, 5 i 8 cm. Przy 3, 4 i 8 cm krótsze patyczki nie sięgają do siebie, a przy 3, 5 i 8 cm układają się w jeden odcinek.

Warunek istnienia trójkąta

Kiedy da się zbudować trójkąt

Najdłuższy bok musi być krótszy od sumy dwóch pozostałych. Wystarczy sprawdzić ten jeden warunek.

Przesuń suwaki. Każdy suwak zmienia długość jednego patyczka.

Uwaga: gdy suma dwóch krótszych boków jest równa najdłuższemu, trójkąta nie da się zbudować. Patyczki układają się wtedy w jeden odcinek.

Ćwiczenie 1

Jaki może być trzeci bok?

Dwa boki trójkąta mają 6 cm i 10 cm. Trzeci bok ma długość wyrażoną całkowitą liczbą centymetrów. Jaką najmniejszą, a jaką największą długość może mieć trzeci bok?

10 cm 6 cm x
cm

Podpowiedź: krótszy bok 6 cm i trzeci bok razem muszą dać więcej niż 10 cm.

6 + x > 10, więc x > 4. Najmniejsza liczba całkowita większa od 4 to 5, więc trzeci bok ma co najmniej 5 cm. Sprawdzenie: 5 + 6 = 11 > 10.
cm

Podpowiedź: gdy trzeci bok jest najdłuższy, suma 6 + 10 musi być od niego większa.

6 + 10 = 16 > x, więc x < 16. Największa liczba całkowita mniejsza od 16 to 15, więc trzeci bok ma najwyżej 15 cm.
Kąty w trójkącie

Suma kątów w trójkącie

Przeciągnij zielone kropki A, B i C. Kąty się zmieniają, a ich suma nie.

α = 0°β = 0°γ = 0°

α + β + γ = 180°

Na rysunku wyżej kąty α, β i γ tego trójkąta są przyłożone do siebie. Razem tworzą kąt półpełny, czyli 180°.

W trójkącie równoramiennym kąty przy podstawie są równe.

Ćwiczenie 2

Trójkąt równoramienny: który kąt jest dany?

W trójkącie równoramiennym kąty przy podstawie są równe. Zanim zaczniesz liczyć, sprawdź, czy 40° to kąt między ramionami, czy przy podstawie.

a) Kąt między ramionami ma 40°. Ile stopni ma kąt przy podstawie?

°

Podpowiedź: oba kąty przy podstawie są równe i razem z kątem 40° dają 180°.

(180° − 40°) : 2 = 140° : 2 = 70°.

b) Kąt przy podstawie ma 40°. Ile stopni ma kąt między ramionami?

°

Podpowiedź: oba kąty przy podstawie mają po 40°.

180° − 2 · 40° = 180° − 80° = 100°.
Czworokąty

Czworokąty to jedna rodzina

Przeciągnij zielone kropki i ułóż kwadrat. Zobacz, ile nazw się wtedy podświetli.

  • trapez co najmniej 1 para boków równoległych
  • równoległobok 2 pary boków równoległych
  • romb równoległobok o równych bokach
  • prostokąt 4 kąty proste
  • kwadrat prostokąt o równych bokach

Kwadrat jest więc też prostokątem, rombem, równoległobokiem i trapezem.

Przekątna dzieli każdy czworokąt na 2 trójkąty, więc suma jego kątów to 2 · 180° = 360°.

Ćwiczenie 3

Kąty w trapezie

W trapezie ABCD podstawy AB i CD są równoległe. Kąty przy jednym ramieniu dają razem 180°. Oblicz miary kątów przy wierzchołkach D i C.

72° 54° ? ? A B C D
°

Podpowiedź: kąt D leży przy ramieniu AD, tak jak kąt A.

180° − 72° = 108°.
°

Podpowiedź: kąt C leży przy ramieniu BC, tak jak kąt B.

180° − 54° = 126°. Sprawdzenie: 72° + 54° + 108° + 126° = 360°.
Pola

Pola i wysokość

  • trójkątP = 12 · a · h
  • prostokątP = a · b
  • równoległobokP = a · h
  • rombP = a · h albo P = e · f2
  • trapezP = 12 · (a + b) · h

Każdy trójkąt ma 3 wysokości, po jednej z każdego wierzchołka. Do wzoru na pole bierzesz bok i wysokość opuszczoną właśnie na ten bok.

Ze wzoru obliczysz też wysokość, gdy znasz pole i podstawę.

Przeciągnij zieloną kropkę C wzdłuż linii. Kształt trójkąta się zmienia, a pole nie.

Pole = 12 · 6 · 5 = 15

Ćwiczenie 4

Wysokość, gdy znasz pole

Trójkąt ma pole 24 cm², a podstawa ma 8 cm. Jaką długość ma wysokość opuszczona na tę podstawę?

cm

Podpowiedź: zapisz wzór na pole z wysokością x i przyrównaj go do 24.

12 · 8 · x = 24
4x = 24/ : 4
x = 6wysokość ma 6 cm
8 cm h 24 cm²
Tak było na egzaminie

Egzamin ósmoklasisty 2026, zadanie 13

2026 zadanie 13 · 1 punkt

Przekątna AD dzieli pięciokąt ABCDE na trójkąt ADE i na kwadrat ABCD. Pole trójkąta ADE jest równe 28, a wysokość poprowadzona z wierzchołka E na bok AD jest równa 7.

Pole kwadratu ABCD jest równe

Bok AD z pola trójkąta:
12 · x · 7 = 28/ · 2
7x = 56/ : 7
x = 8
Pole kwadratu: 8 · 8 = 64. Odpowiedź D.
A B C D E
Dobrze odpowiedziało61%ósmoklasistów
Ćwiczenie 5 · dla chętnych

Kąt przy wysokości

W trójkącie równoramiennym ABC boki AC i BC są równe, a kąt ACB ma 40°. Z wierzchołka A poprowadzono wysokość AD na bok BC. Oblicz miarę kąta BAD.

°

Podpowiedź: najpierw kąty przy podstawie, potem trójkąt ABD z kątem prostym przy D.

Kąty przy podstawie: (180° − 40°) : 2 = 70°. W trójkącie ABD: 180° − 90° − 70° = 20°. Zauważ: 40° = 2 · 20°.
40° ? A B C D
Do zapamiętania

Trójkąty i czworokąty w 5 punktach

  • Najdłuższy bok musi być krótszy od sumy dwóch pozostałych. Gdy suma jest równa, trójkąta nie da się zbudować.
  • Suma kątów w trójkącie to 180°, a w czworokącie 360°.
  • W trapezie kąty przy jednym ramieniu dają razem 180°.
  • Kwadrat to też prostokąt, romb, równoległobok i trapez.
  • Pole trójkąta: P = 12 · a · h, gdzie h to wysokość opuszczona na bok a. Ze wzoru obliczysz też wysokość.

Pułapki z egzaminu: zapomniane ½ we wzorze na pole trójkąta, obliczenie innego kąta niż ten, o który chodzi w zadaniu, i wnioski „na oko” z rysunku.

Karta pracy: trójkąty i czworokąty

5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.

easymat.pl/qr/pr-trojkaty