Na lekcję i do nauki w domu

Zastosowania twierdzenia Pitagorasa

Jak znaleźć trójkąt prostokątny w prostokącie, rombie i trapezie

Jedna zasada, 4 figury i ćwiczenia.

→ następny krokF pełny ekran zielone kropki na rysunkach można przeciągać

Na początek zagadka

Czy tuba zmieści się na dnie kartonu?

Tuba z plakatem ma 1 m długości. Dno kartonu ma wymiary 80 cm na 60 cm.

Przeciągnij koniec tuby i spróbuj ułożyć ją na dnie kartonu.

Wystaje o 22 cm

Przekątna dna to przeciwprostokątna.
802 + 602 = x2, czyli 6400 + 3600 = x2
x2 = 10 000/ √
x = 100 cm, czyli dokładnie 1 m. Tuba mieści się na styk, i to tylko po przekątnej.
80 cm 60 cm

Dno kartonu, widok z góry

Zasada

Najpierw znajdź trójkąt prostokątny

Twierdzenie Pitagorasa dotyczy tylko trójkątów prostokątnych. W innej figurze najpierw znajdź taki trójkąt: dorysuj odcinek, który tworzy kąt prosty.

  • W prostokącie wystarczy przekątna. Przyprostokątne to 2 boki, przeciwprostokątna to przekątna.
  • Potem zapisz twierdzenie Pitagorasa dla tego trójkąta i oblicz długość brakującego odcinka.
  • Na koniec wróć do pytania: może chodziło o obwód albo pole?
80 60 x
Sprawdź się

Gdzie chowa się trójkąt prostokątny?

Kliknij w każdej figurze przerywany odcinek, który tworzy kąt prosty.

Przykład 1

Wysokość trójkąta równoramiennego

Podstawa ma 24 cm, ramię 20 cm. Oblicz wysokość i pole.

Wysokość dzieli podstawę na połowy: 24 : 2 = 12
x2 + 122 = 202
x2 + 144 = 400/ −144
x2 = 256/ √
x = 16 cm
Pole: 24 · 16 : 2 = 192 cm2

Pułapka: gdy weźmiesz całą podstawę, wychodzi x2 = 202 − 242, czyli liczba ujemna. Gdyby dodać kwadraty, wysokość miałaby ok. 23,3 cm, więcej niż ramię, a to niemożliwe.

20 20 12 12 x
Ćwiczenie 1

Przekątna ekranu tabletu

Ekran tabletu ma 24 cm szerokości i 18 cm wysokości. Jaką długość ma przekątna ekranu?

cm

Podpowiedź: przekątna i 2 boki ekranu tworzą trójkąt prostokątny. Policz 242 + 182.

242 + 182 = x2, czyli 576 + 324 = 900 / √, więc x = 30 cm.
? 24 cm 18 cm
Przykład 2

Bok i obwód rombu

Przekątne rombu mają 20 cm i 48 cm. Oblicz długość boku i obwód.

Przekątne przecinają się pod kątem prostym i dzielą się na połowy: 10 i 24
102 + 242 = x2
100 + 576 = x2
x2 = 676/ √
x = 26 cm
Obwód: 4 · 26 = 104 cm
24 10 x
Ćwiczenie 2

Oblicz bok i obwód rombu

Przekątne rombu mają 18 cm i 24 cm.

cm

Podpowiedź: weź połowy przekątnych, 9 i 12, i policz 92 + 122.

92 + 122 = x2, czyli 81 + 144 = 225 / √, więc bok ma 15 cm.
cm

Podpowiedź: romb ma 4 równe boki.

4 · 15 = 60 cm.
24 18
Przykład 3

Wysokość i pole trapezu

Trapez równoramienny ma podstawy 16 cm i 10 cm, a ramię 5 cm. Oblicz wysokość i pole.

Wysokości odcinają od dłuższej podstawy 2 jednakowe odcinki: (16 − 10) : 2 = 3
x2 + 32 = 52
x2 + 9 = 25/ −9
x2 = 16/ √
x = 4 cmboki 3, 4, 5: trójkąt egipski
Pole: (16 + 10) · 4 : 2 = 52 cm2

5 3 x 10 10 5 3
Ćwiczenie 3

Ukośne ramię trapezu prostokątnego

Trapez prostokątny ma podstawy 14 cm i 8 cm. Ramię prostopadłe do podstaw ma 8 cm. Jaką długość ma ukośne ramię?

cm

Podpowiedź: dorysuj wysokość z górnego wierzchołka ukośnego ramienia. Odetnie ona od dolnej podstawy odcinek długości 14 − 8 = 6.

Odcinek podstawy: 14 − 8 = 6. Wysokość: 8. 62 + 82 = x2, czyli 36 + 64 = 100 / √, więc x = 10 cm.
8 cm 14 cm 8 cm x
Ćwiczenie 4 · trudniejsze

Jak wysoko jest szczyt dachu?

Domek ma 8 m szerokości, a jego ściany mają 2,5 m wysokości. Dach jest dwuspadowy, a każda krokiew, od krawędzi ściany do szczytu, ma 5 m. Na jakiej wysokości nad ziemią jest szczyt dachu?

m

Podpowiedź: dorysuj wysokość dachu ze szczytu. Dzieli ona szerokość domu na połowy, po 4 m. Oblicz wysokość samego dachu, a potem dodaj wysokość ścian.

x2 + 42 = 52, czyli x2 + 16 = 25 / −16, x2 = 9 / √, x = 3 m. Szczyt: 2,5 + 3 = 5,5 m.
5 m 8 m 2,5 m ?
Tak było w diagnozie CKE
2024 diagnoza CKE · zadanie 18 · 3 punkty

Na rysunku przedstawiono trapez równoramienny ABCD, w którym |AD| = |BC| = 13 cm. Wysokość DE oraz krótsza podstawa CD mają długość po 12 cm. Oblicz pole trapezu ABCD.

A B C D E
Uczniowie zdobyli średnio30%punktów

CKE przeprowadziła tę diagnozę w grudniu 2024 roku w klasach 8, czyli wtedy, gdy uczniowie przerabiają ten temat.

cm

Trójkąt AED ma kąt prosty przy E. Policz 132 − 122.

|AE|2 + 122 = 132, |AE|2 = 169 − 144 = 25, więc |AE| = 5 cm.
cm

Dorysuj drugą wysokość z wierzchołka C. Środkowy odcinek ma taką samą długość jak CD.

|AB| = 5 + 12 + 5 = 22 cm.
cm2

(22 + 12) · 12 : 2 = ?

(22 + 12) · 12 : 2 = 204 cm2. Inny sposób, też uznawany przez CKE: kwadrat 12 · 12 i 2 trójkąty o polu 5 · 12 : 2 każdy, czyli 144 + 30 + 30 = 204.
Do zapamiętania

Twierdzenie Pitagorasa w figurach: 4 kroki

  • Dorysuj odcinek, który tworzy kąt prosty: przekątną prostokąta, wysokość albo przekątne rombu.
  • Zaznacz długości na rysunku. Pamiętaj o połowach: połowa podstawy trójkąta równoramiennego, połowy przekątnych rombu, część podstawy trapezu.
  • Zapisz równanie z przeciwprostokątną samą po jednej stronie. Dodajesz albo odejmujesz kwadraty, a na końcu wyciągasz pierwiastek.
  • Wróć do pytania: obwód, pole, a może cała przekątna?

Bez linijki: długość zmierzona na rysunku nie daje punktów na egzaminie. Trzeba ją obliczyć.

Karta pracy: twierdzenie Pitagorasa

5 zadań z egzaminów ósmoklasisty z rozwiązaniami krok po kroku. Darmowy PDF do wydruku.

easymat.pl/qr/pr-zastosowania